Nieuwsbrief Adviesraden

Ξ Uitgelicht

ROB – Zoeken naar waarheid

De politiek moet bij de grote digitale platforms openheid afdwingen over hoe nieuws en berichtgeving worden beïnvloed. Dit is één van de aanbevelingen van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) in zijn advies ‘Zoeken naar waarheid’, dat donderdag 9 mei 2019 is aangeboden aan minister Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De minister vroeg de ROB vorig jaar om advies over de invloed die de digitalisering heeft op het functioneren van onze democratie.

In zijn advies kiest de ROB voor de focus op waarheidsvinding, omdat dit proces een belangrijke rol speelt bij het bepalen, bekritiseren en bijsturen van de koers van beleid. Voor de democratie is het cruciaal dat iedereen naar waarheid kan blijven zoeken. Digitalisering wordt echter steeds vaker gezien als een bedreiging voor de democratie, door bijvoorbeeld nepnieuws en filterbubbels. Zo kan digitalisering waarheidsvinding – een proces om waarheid te achterhalen – onder druk zetten.

Drie digitale beproevingen
In zijn advies benoemt de ROB drie digitale beproevingen. In de eerste plaats bestaat de vrees dat door digitalisering desinformatie sneller kan worden vervaardigd en (gericht) verspreid. Denk aan nepnieuws, complottheorieën en propaganda. In de tweede plaats vormt desintegratie een risico: gedeelde beelden van de werkelijkheid kunnen uit elkaar vallen omdat we vanuit verschillende bronnen onze informatie halen. Tot slot is er het gevaar van depotisme, namelijk dat burgers door digitalisering makkelijker kunnen worden beïnvloed zonder dat zij dit door hebben.

Hoewel deze beproevingen worden gezien als een bedreiging voor de democratie, betoogt de ROB dat er tevens een belofte in schuilt. Een democratie die deze beproevingen weet te doorstaan, wordt sterker. Voorwaarde is wel dat processen van waarheidsvinding in de democratie worden gewaarborgd.

Vijf strategieën voor de waarborging van waarheidsvinding
Voor de waarborging van waarheidsvinding benoemt de ROB vijf strategieën:

  1. Vergroot het vertrouwen in instituties voor waarheidsvinding door zelf het goede voorbeeld te geven
  2. Maak burgers weerbaar tegen desinformatie door kritisch burgerschap te stimuleren
  3. Voorkom desintegratie door met anderen te bouwen aan platforms voor democratische gedachtewisseling
  4. Bestrijd despotisme door tegenmachten te organiseren
  5. Doorbreek waarheidsschroom door het gesprek over waarheid te blijven voeren

Spreken over of zoeken naar waarheid is niet hetzelfde als de waarheid in pacht (menen te) hebben. Het gaat de ROB in dit advies dan ook niet om het product van waarheidsvinding – waarheid – maar om het proces: zoeken naar waarheid.

Meer informatie

Terug naar overzicht

Nieuwsbrief Adviesraden