Nieuwsbrief Adviesraden

Ξ Gastcolumn

prof.dr. Corien Prins, voorzitter WRR

Een dagje uit in Parijs

Adviesraden en internationale uitwisseling, je ziet mensen vaak denken: ‘Ja, ja was het leuk in Parijs?’ Toch verrassend eigenlijk. Nederland is een land dat volop in verbinding staat met de wereld om ons heen. En wanneer het je primaire taak is om het Nederlandse overheidsbeleid te versterken, kun je niet om die realiteit heen. Dat betekent dat ook een strategische adviesraad als de WRR het belang van internationalisering inziet. Maar de realisatie daarvan is minder vanzelfsprekend. Het vraagt om tijd, investering en vooral ook lange adem.

Sinds enkele jaren investeert de WRR expliciet en structureel in het opbouwen van een internationaal netwerk. We gingen op zoek naar onze natuurlijke partners in andere landen. Een exacte kopie van onze organisatie hebben we niet gevonden. Wel troffen we vergelijkbare organisaties aan, werkend aan adviezen die gebaseerd zijn op feitelijke onderbouwing en transparantie volgens de wetenschappelijke spelregels. Een van die organisaties is France Stratégie, de Franse publieke denktank, direct gepositioneerd onder de minister-president.1  Sinds vorig jaar hebben we intensief contact. Na onze eerste gezamenlijke bijeenkomst over een thema dat bij ons beide op de agenda stond: de middenklasse. Die bijeenkomst, halverwege Parijs en Den Haag (in Brussel dus) werd goed bezocht door diverse beleidsmakers. Onder meer afkomstig van de Europese Commissie. 

Afgelopen maand ontmoetten we elkaar wederom. Ditmaal in Parijs. Met in de verte zicht op de Eifeltoren hadden we een vruchtbare dag met intensieve kennisuitwisseling over kunstmatige of artificiële intelligentie (AI). Bij uitstek een ontwikkeling die zich niet aan de landsgrenzen houdt. De WRR is zojuist op verzoek van het kabinet een adviestraject over AI gestart, terwijl France Stratégie afgelopen jaar haar onderzoek afrondde. Bovendien presenteerde President Macron in 2018 onder veel media-aandacht de Franse AI-strategie. Voor de WRR was het dan ook interessant om inzicht te krijgen in de Franse aanpak en met name het een en ander te horen over ontwikkelingen achter de schermen. Over de eerste successen en punten waar men achteraf gezien minder tevreden over is. 

France Stratégie had dé sleutelfiguren die zijn betrokken bij de uitvoering van de Franse AI-strategie gevraagd een toelichting te geven. Want een AI-strategie is makkelijker opgesteld en gepresenteerd dan daadwerkelijk uitgevoerd. En wat gaan de Franse ambities voor ons land betekenen. Veelvuldig wordt opgemerkt dat Europa een unieke positie kan innemen temidden van AI-grootmachten zoals China (staatseconomie) en de VS (vrije economie gedomineerd door een beperkt aantal zeer grote mondiaal opererende bedrijven). Frankrijk wil zich bij de ontwikkeling van een specifiek Europees profiel nadrukkelijk als leidend positioneren. Maar wat precies zijn dan de ingrediënten voor dit profiel? Als een nadrukkelijke rol voor ethiek is weggelegd, wat impliceert dit dan exact als we sturen op de ontwikkeling en inzet van een ‘Europa-eigen’ AI? En is Europa (en daarmee ook Nederland) dan een verlengstuk van de specifieke Franse inkleuring of streven we veeleer naar een gedeeld Europees perspectief op de ontwikkelingen? Kortom genoeg stof voor discussie. 

Een bezoek aan Frankrijk en zeker Parijs kan natuurlijk niet zonder een gesprek over de gele hesjes. In de marge van de bijeenkomst werden we bijgepraat. Over de sociaal-economische achtergronden van de onrust in Frankrijk, de opvallende rol van gepensioneerden in de eerste periode van de protesten en de mate waarin een groots opgezet landelijk debat al dan niet functioneel kan zijn in het adressen van de breed gedeelde onvrede. En over de inzichten die France Stratégie mede op basis van empirisch onderzoek had verkregen. Het bood ons waardevolle input voor het onderzoek dat wij als WRR verrichten naar de mogelijke wisselwerking tussen maatschappelijk onbehagen en de onzekerheid die burgers wat betreft hun sociaal-economische positie ervaren.

Investeren in internationalisering doen we als WRR ook via het European Science Advisors Forum (ESAF). In dit geval doen we dat samen met de KNAW. ESAF is een netwerk van organisaties in Europese landen die weliswaar verschillen in vorm en taak, maar een missie delen. Die missie is het verstevigen van de expertise en capaciteit voor wetenschappelijk gefundeerd strategisch beleidsadvies. Dat doen we door informatie over lopende en afgeronde adviezen uit te wisselen. Zo werd in 2018 tijdens de jaarlijkse bijeenkomst gesproken over de kansen en bedreigingen van digitale rekenkracht en quatumcomputing voor de digitale infrastructuur. Komende juni, in Dublin, staat onvrede in de samenleving op de agenda. Wat kunnen we als wetenschappelijke adviesorganen doen om betrouwbaar op dit thema mee te denken? Concreet zal het bijvoorbeeld gaan over de relatie tussen communicatie en vertrouwen in een digitale omgeving. Ook wisselen we met elkaar van gedachten over de vraag hoe om te gaan met veranderingen in de samenleving waardoor de waarde van wetenschappelijke kennis door burgers maar soms ook beleidsmakers in twijfel wordt getrokken. Wie een digitaal kennis wil maken met ESAF kan terecht op esaforum.eu

De opbrengst van onze internationaliseringsinvesteringen heeft, zoals gezegd, even op zich laat wachten. Maar we staan nu op een punt waar de meerwaarde zich overduidelijk lijkt te gaan uitbetalen. Dat heeft zeker ook te maken met het vertrouwen dat we als organisaties inmiddels in elkaar hebben. Vanuit dat wederzijds vertrouwen delen we kennis, ervaring en informatie die niet zo snel op tafel komt bij een incidenteel bezoek of een eenmalige samenwerking. Natuurlijk zetten we als WRR ook in op internationale activiteiten rondom specifieke rapporten. Zo organiseerden we recentelijk met zowel de ambassade van Roemenië (vanuit het voorzitterschap van dit land van de Raad van de EU)  als de Permanente Vertegenwoordiging (PV) van ons land in Brussel bijeenkomsten ter gelegenheid van de Engelse vertaling van ons rapport Europese variaties. Toch, het is inmiddels onze stellige overtuiging dat juist een structureel internationaal netwerk een bijzondere meerwaarde heeft voor een goede op wetenschap gebaseerde beleidsadvisering. Bijna tien jaar geleden presenteerden we als WRR het rapport ‘Aan het buitenland gehecht. Over verankering en strategie van het Nederlands buitenlandbeleid’.  Ook als adviesraad zelf ontkomen we niet aan een verankering in en daarmee hechting aan het buitenland. Tot nu toe bevalt die uitdaging ons goed. 

1 https://www.strategie.gouv.fr/thematiques/travail

Terug naar overzicht

Nieuwsbrief Adviesraden